Kritiek? Geen probleem! Complimentjes? Duh!

De voorbije week keek ik naar een aantal TV-shows die ik eerder op video had opgenomen, maar bij gebrek aan tijd of leuk gezelschap nog niet bekeken had. De titel van deze post: Kritiek? Geen probleem! Complimentjes? Duh! - viel mij te binnen toen ik naar een aflevering van Hell’s Kitchen keek, een show waarin twee keukenteams elkaar naar het leven staan tijdens een kookcompetitie. Eén keukenhulpje barstte in tranen uit toen zij kritiek kreeg op haar mousselinesaus, terwijl die kritiek eigenlijk best wel positief was. Ik bedacht dat een dergelijke reactie typisch is voor veel mensen die met een eetstoornis kampen.

Voor ik bereid was om toe te geven dat ik anorexia had, was het voor mij soms gemakkelijker om kritiek te slikken dan complimentjes op prijs te stellen. De woorden “knap van jou” of andere lieftalligheden aan mijn adres waren niet aan mij besteed. Als iemand mij zei dat ik okee was, reageerde ik op een vrij onbeholpen, en misschien wel onbehouwen manier. Het was pure onwennigheid. Ik wist hoegenaamd niet hoe ik met zo’n aai over de bol moest omgaan. En op de keper beschouwd was dat een houding die ik ook bij andere anorexiapatiënten kon waarnemen.

Eén en ander had natuurlijk te maken met het feit dat er bij mij thuis erg zuinig met complimentjes werd omgesprongen. Mijn ouders hadden voortdurend kritiek. Zelfs als mijn schoolresultaten behoorlijk waren zei mijn vader: ‘als je nog een beetje beter je best had gedaan, zou je een negen gehaald hebben in plaats van een acht’. Negatief perfecionisme is iets dat wordt aangeleerd. En een handicap van formaat in de dagelijkse omgang met anderen

Ik denk dat iemand in de greep van een eetstoornis, zich vaak door negativiteit laat leiden. “Ik verdien dit niet.” “Ik wil niet. . .” Het woordje ‘niet’ staat hoog genoteerd in het Groene Boekje der Disfunctionele Taal van de anorexialijder. Bovendien vond ik zo’n opmerking als ‘dat heb je goed gedaan’ maar een mager beestje. Dat impliceerde immers dat er hier en daar nog wel een steekje los zat. ‘Schitterend’ kwam al wat dichter in de buurt van de criteria.

Dat komt omdat wij zo streng zijn voor onszelf en de lat zo hoog leggen. Onze eigen prestaties vinden in onze ogen weinig genade. Niet omdat anderen ons niet naar waarde schatten, maar omdat een innerlijke stem ons tientallen formules voorspiegelt die tot nog betere prestaties hadden kunnen leiden. Mensen die mij complimenteerden kregen lik op stuk. Zo was de cirkel rond, want ze zouden mij geen tweede keer complimenteren. En zo reed ik mezelf vast in mijn gevoelens van minderwaardigheid. Want heel diep van binnen hengelde ik echt wel naar goedkeuring.

Er zijn drie manieren om met complimenten om te gaan: ze aanvaarden, ze verwerpen of ze devalueren. Veel mensen zullen complimenten verwerpen of devalueren. Een spijtige zaak want zo vergooi je het cement waarmee je je gevoel van eigenwaarde kan versterken. Mensen wimpelen complimenten af uit zogenaamde bescheidenheid, maar die bescheidenheid is vaak een dekmantel voor onzekerheid.  

Je aanvaardt een compliment als je met ‘ja’, ‘dank u’, een glimlach of een knikje antwoordt. Het compliment krijgt bovendien ook toegang tot je innerlijke wereld, je gaat inwendig akkoord. Je verwerpt een compliment als je antwoordt met ‘zoveel stelt het niet voor’. ‘ het lijkt nergens naar’, of je geeft een tegenvoorbeeld, wuift het weg met je hand. Innerlijk voelt het bovendien vreemd aan, je wil er van af, je denkt niet dat het veel vandoen heeft met wie je bent.

Je kan ook in je antwoord het compliment van lading veranderen of het enigszins devalueren. De meeste complimenten die je krijgt hebben betrekking op vier deelaspecten van je leven: identiteit, omgeving, gedrag of emotionele toestand. Als iemand bijvoorbeeld zegt: ‘jij bent welbespraakt’, heeft hij het over een aspect van je identiteit. Als je antwoordt met ‘ik heb niet slecht gesproken’  heb jij het over je gedrag.r ‘Dank u, ik ben eloquent” - slaat op identiteit.  ”Ik had goede aantekeningen,” - slaat op je omgeving. “Ik had een boost van energie,” - zegt iets over je emotionele toestand. Het is beter voor je gevoel van eigenwaarde om te weten dat je eloquent bent dan om te denken dat je af en toe wel eens een half uurtje een radde tong hebt.. Daarom is het van belang dat je je antwoord bedachtzaam formuleert.

Complimenten incasseren is een kunst op zich. Het is een vaardigheid die je helpt om meer zelfrespect te krijgen. Laat de complimenten tot je doordringen zonder ze te verwerpen. Antwoord gewoon met dankjewel en zorg er voor dat je het compliment niet devalueert door het in een andere categorie te plaatsen, of door het in je antwoord minder waarde toe te kennen dan de gever bedoelde.

Vandaag slaag ik er veel beter in om van complimentjes te genieten. Het kost me veel minder moeite om dank u te zeggen als iemand mij lof toezwaait. De innerlijke stem die mijn prestaties corrigeerde laat veel minder van zich horen. En daar ben ik oprecht blij om. Nu pas besef ik wat ik al die jaren gemist heb.