anorexia en seksualiteit

Waarom gezonde seksualiteit gezien wordt als een bedreiging

Veel mensen met anorexia zetten het onderwerp ’seksualiteit’ in de ijskast. Anorexia zet namelijk een flinke domper op seksualiteit en seksuele gevoelens omwille van diverse redenen.

Biologische veranderingen hebben een impact op de seksualiteit

De meest voor de hand liggende reden dat mensen met anorexia maar mondjesmaat van seksualiteit kunnen genieten is hun gebrek aan fysieke ontwikkeling. Als een persoon die de puberteit nog niet bereikt heeft plotseling overschakelt op een rigoureus caloriearm dieet vertraagt de seksuele ontwikkeling. Het begin van de puberteit laat soms jaren op zich wachten. Soms stopt de seksuele ontwikkeling zelfs volledig.  Vrouwen die anorectisch werden toen ze al menstrueerden kunnen last krijgen van amenorroe (het uitblijven van de menstruatie). Dit resulteert soms in hormonale stoornissen die zelfs de manier van denken over seks kunnen aantasten.

Eten en seksualiteit worden beiden gereguleerd door het limbische systeem in de hersenen. Veel wetenschappers menen dan ook dat beide items nauw met elkaar verweven zijn. Eten met smaak en een gezonde seksualiteitsbeleving zijn manieren om ’ja’ te zeggen tegen het leven. Voedsel staat symbool voor troost, warmte, zich comfortabel voelen, volop in het leven staan. Mensen drukken hun emoties soms uit via hun eetpatroon: als ze verdriet hebben eten ze weinig, als er iets te vieren valt eten ze veel. Het devies: ‘zeg wat je eet, en ik zal zeggen wie je bent’ is hier bijwijlen naadloos van toepassing. Anorexiamatiënten hebben zichzelf op een ‘all in’ dieet gezet. Hun lichaam vermagert, hun sociale contacten verschralen, hun psychische en intellectuele vermogens nemen af…de enige relatie die voor hen van betekenis is, is die met hun anorexia.

Verder willen zij alsmaar hun grenzen verleggen. Net zoals de trek in voedsel voortdurend wordt uitgedaagd en uitgesteld, worden ook hun seksuele interacties een maat om de controle over hun lichaam te meten.

Eén en ander heeft ook te maken met een gevoelsvervlakking. Gevoelens van verliefdheid komen door het hongeren – net zoals gevoelens van angst, verdriet, pijn  -op een lager pitje te staan

Geen behoefte aan seks?

Anorexia gaat gepaard met denkschema’s die seks onaantrekkelijk doen lijken. De persoon met anorexia staat niet toe dat iets of iemand haar lichaam te na komt. Ze heeft beslist dat ze geen voedsel nodig heeft – en ze heeft al zeker geen seks nodig. En dat is vaak ook de reden van haar rigoureus vasten. Ze was de contole kwijt over zoveel andere dingen in haar leven en ging op zoek naar iets dat ze wel perfect kon beheersen: haar gewicht en haar eetpatroon. De dressuur van haar lichaam is een exclusieve manier om controle uit te oefenen. Zuinig zijn met seks heeft hetzelfde effect. Het lichaam wordt als het ware een heilig schrijn. Iets dat er in komt moet eerst langs de veiligheidscontrole van de eetstoornis passeren. In haar complexe gedachtenwereld zou een gezond verlangen naar seks een teken van zwakte zijn. Het zou betekenen dat ze niet helemaal voor zichzelf kan zorgen, dat ze anderen nodig heeft en derhalve de controle uit handen geeft.

Gevoelens van minderwaardigheid, en zelfhaat kunnen ook een belangrijke rol spelen in de beleving van de seksualiteit. Het eigen lichaam wordt als onaantrekkelijk ervaren. Nooit is het mooit of slank genoeg. Angst voor afwijzing of teleurstelling bij een partner kunnen de seksuele impulsen verlammen. Twijfel aan zichzelf doodt elk initiatief in de kiem. Anorexiapatiënten gaan er ook vaak van uit dat zij geen recht hebben op ongecompliceerd genieten. Zij leven onder het juk van een Pavlov-reflex: voor niets gaat de zon op, eerst afzien dan volgt de beloning. Bij anderen – bvb slachtoffers van seksueel misbruik – is sterk vermageren dan weer een manier om zichzelf onaantrekkelijk te maken en zo potentiële partners af te schrikken

Anorexia wordt bij jeugdige patiënten ook vaak geassocieerd met de angst om op te groeien en de rol, het lichaam en de verantwoordelijkheden op te nemen van een volwassenen vrouw met een gezonde seksualiteit.

Het vermijden van seksueel genot

Plezier en genot kunnen erg bedreigend overkomen bij een anorexiapatiënt, vermits zij nu net voldoening put uit het vermijden van  plezier. De genotcentra in de hersenen worden onvoldoende gestimuleerd door een gezonde voedseltoevoer zodat genieten van seks of van voedsel vrijwel onmogelijk wordt. Plezier moet trouwens vermeden worden, dus is seks geen optie. Het vermijden van seks, betekent net zoals het vermijden van voedsel, niets opnemen in het lichaam.

Angst voor Intimiteit 

Terwijl het maar al te waar is dat mensen, indien gewenst, een gratuite seksuele relatie kunnen aangaan, is seks per definitie een uiting van intimiteit en een kwestie van overgave. De uitzonderingen niet te na gesproken, vindt seksualiteit plaats tussen twee personen tijdens momenten van exclusiviteit. Een exclusieve ervaring is intiem, of de ervaring nu positief is of negatief

Een persoon met anorexia heeft moeite met intimiteit en overgave, hoewel ze er soms sterk naar verlangt. Een gebrek aan vertrouwen in ‘de ander’ (maar vooral in zichzelf )ligt vaak aan de basis van dit vermijdingsgedrag. Maar seksualiteit draait per definitie om intimiteit. Het schept een unieke verbondenheid tussen twee mensen, al was het maar voor even.  In die nabijheid moeten zij zich evenwel bijzonder kwetsbaar opstellen. In de ogen van een anorexiapatiënt is dat een angstaanjagende uitdaging en een risico dat ze liever uit de weg gaat.

Anderen toelaten

Gezonde seks begint voor iemand met anorexia niet tussen de lakens. Het begint met het opbouwen van vertrouwen in iets of iemand buiten de eigen persoon. De eerste persoon die een anorexiapatiënt vertrouwt is vaak de psychotherapeut of een andere hulpverlener. Als het vertrouwen groeit, kan het zich geleidelijk uitbreiden naar het aanvaarden van voedsel en relaties met andere mensen.