Grenzen

Dit vond ik ergens in een hoekje van internet. Misschien heeft iemand er iets aan. Zelf heb ik ook wel erg lang diffuse grenzen gehad. Wat wijze raad van vrienden kwam dan wel van pas. Voor de leesbaarheid stel ik dit artikel in de derde persoon vrouwelijk enkelvoud, maar uiteraard gelden heel wat van onderstaande uitspraken ook voor mannen.

Ter inleiding: (vrij naar Joanna Poppink, gezinstherapeute, Los Angeles, USA; ww.poppink.com)                      

Zoveel mensen vragen me waarom iemand een eetstoornis ontwikkelt. Wel, tal van factoren liggen aan de basis van het ontstaan van ziektes zoals anorexia of bulimia. Maar in de loop der jaren heb ik ontdekt dat één aspect in het bijzonder bij nogal wat eetstoornissen een cruciale rol speelt:

Een eetstoornis kan een reactie zijn op grensoverschrijdend gedrag.

Ieder mens heeft nood aan een innerlijke vrijplaats, een stukje territorium waar hij in fysiek en psychisch opzicht heer en meester is. Een speeltuin die niemand anders ongevraagd of met vuile voeten betreedt. Veel eetstoornispatiënten maken al op jeugdige leeftijd kennis met grensoverschrijdend gedrag, een invasie van die innerlijke vrijplaats die hen met verwarring, boosheid en afschuw vervult.

Er is het grensoverschrijdend gedrag dat met toeters en bellen breed in de populaire pers wordt uitgesmeerd: seksueel misbruik, fysieke, emotionele en psychische mishandeling. De schadelijke gevolgen daarvan zijn genoegzaam bekend. Onze jeugdinstellingen zitten vol met jongeren die het slachtoffer werden van deze territoriumschendingen.

Er is evenwel ook een ‘alledaagse’ vorm van grensoverschrijdend gedrag die in sommige families zo ingeburgerd is dat de gevolgen veeleer miniem lijken: de kinderen krijgen geen privacy, geen inspraak in de opvoedingsmodaliteiten, hun dagboeken worden gelezen, hun brieven worden geopend, hun spullen worden weggenomen of geleend zonder hun toestemming,… op het eerste gezicht lijken het kleine akkefietjes die geen kwaad kunnen, maar ook kleine oorzaken hebben soms grote gevolgen. Hun zelfrespect zal er alleszins flink onder lijden. Ouders hebben er nochtans alle baat bij om hun kinderen te leren dat zij recht hebben op sterke, persoonlijke grenzen.

Met een verleden dat bol staat van de grensconflicten, ontbreekt het de betrokkene aan de nodige ervaring of kennis om zelf grenzen te respecteren of te herkennen. In eerste instantie de eigen (lichaams)grenzen. Zo iemand zal uitbundig eten (bulimia) of rigoureus hongeren (anorexia) om emotioneel soelaas te vinden en daarbij de eigen grenzen mordicus negeren.  Zij kan bergen voedsel verslinden, alleen maar om zichzelf te troosten. Zij kan zichzelf voedsel ontzeggen tot haar leven in gevaar is.  Zij heeft geen innerlijke grensalarm dat haar vertelt wanneer het genoeg is. Iemand met anorexia eet niet. Er staat geen grens op haar onwil om te eten. Ze hongert zichzelf uit om haar emotionele pijn te verdoven. Ze weet niet goed hoe ze met grenzen moet omgaan en kan iemand die haar  territorium wil binnendringen geen halt toeroepen. Het woord ‘genoeg’ heeft in deze situatie geen betekenis voor haar.  Ze hoopt dat ze kan verdwijnen zodat ze voorgoed met rust gelaten wordt.. 

Toch wordt grensoverschrijdend gedrag nog vaak gebagatelliseerd. Het is nu éénmaal een risico eigen aan het vrouw zijn. Grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer, in de familie, in de hulpverlening… voor sommige vrouwen is het bijna dagelijkse kost. De persoonlijke schade is nochtans niet gering. Het betekent een verlies aan inkomen, zelfrespect, zelfvervulling, gestoord eetgedrag,… maar als zij reclameert is zij een druktemaaktster en aanstelster, en wordt zij door de zogenaamde hulpinstellingen van Pontiu naar Pilatus gestuurd. Klachten bij bemiddelingsinstanties worden vertikaal geklasseerd.

Een vrouw heeft - omwille van het sekseverschil - een aantal onvervreemdbare rechten die vervat zitten in de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens en andere mensenrechtenverdragen. Een vrouw moet bijvoorbeeld in alle omstandigheden kunnen weigeren om een relatie (op eender welk niveau, hetzij persoonlijk, hetzij professioneel, medisch…) aan te gaan met een man. Omdat er vrijwel steeds sprake is van een machtsverschil. Vrouwen die opkomen voor hun rechten en grensoverschrijdend gedrag aanklagen bij de autoriteiten kunnen hopelijk op termijn het onzalige tij doen keren. Maar eerst moeten zij zich natuurlijk bewust worden van de eigen grenzen.

                         OWEE                                                             OKEE

UnOoweooooohealthy	Healthy
Alles meteen vertellen	Ik peil naar de mate van interesse van de andere persoon voor ik mij voor hem/haar openstel.
Ik praat over intieme onderwerpen bij de eerste ontmoeting	Ik overval iemand niet met mijn besognes. Ik leer eerst stap voor stap vertrouwen in hem/haar te stellen en wacht tot ik ook zijn/haar vertrouwen krijg.
Ik word  meteen verliefd op een leuke nieuwe kennis	Ik geef liefde de kans om te groeien. Ik weet welke kwaliteiten voor mij belangrijk zijn in een relatie en welke eigenschappen mij schade kunnen berokkenen. Ik neem rustig de tijd om die kwaliteiten in te schatten als ik iemand nieuw leer kennen.
Ik word verliefd op iedereen die een oogje op mij heeft	Als iemand een oogje op mij heeft, vraag ik mezelf af of die persoon de  kwaliteiten heeft die voor mij belangrijk zijn.
Ik laat me door mijn verliefdheid soms volledig overrompelen	Als ik een relatie aanga ben ik perfect in staat om die te scheiden van andere aspecten van mijn leven en om normaal te blijven functioneren.
Ik reageer op de eerste seksuele impuls.	Mijn gevoelens en mijn gevoel van eigenwaarde beslissen of ik reageer op seksuele impulsen. Zal ik me er goed bij voelen is mijn eerste vraag.
Ik heb seks met mijn partner omwille van zijn plezier, niet omwille van het mijne .	Ik veins geen seksuele gevoelens. Ik heb geen seks om te vermijden dat ik de gevoelens van mijn partner kwets. Ik heb geen seks omwille van smeekbedes of emotionele chantage van mijn partner
Ik ga tegen mijn persoonlijke waarden of rechten in om anderen plezier te doen.	Ik heb waarden waarover niet te onderhandelen valt in een relatie. Ik wil niet eender wat doen voor mijn partner..
Ik merk het niet als iemand anders blijk geeft van diffuse grenzen.	Ik heb een hekel aan mensen die te snel te dichtbij willen komen. Ik merk het als iemand die ik leer kennen waarden en opinies heeft die mij kunnen boeien. Maar ik wil slechts geleidelijk aan ‘close” met hem/haar worden.
Ik merk het niet als iemand mijn grenzen overschrijdt.	Ik merk het als iemand overdreven behulpzaam is, beslissingen in mijn plaats wil nemen, of me niet eerst een seintje geeft als hij/zij op bezoek wil komen.
Ik aanvaard geschenken, voedsel, aanrakingen, van iedereen	Voor ik iets aanneem denk ik goed na of ik dat wel wil. Ik vraag me niet af of de gevoelens van die andere persoon gekwetst zullen zijn als ik weiger.
Ik raak andere personen aan zonder eerst toesemming te vragen.	Ik raak niemand aan zonder me af te vragen of ze me een signaal gegeven hebben dat dat okee is.
Je neemt zoveel als je krijgen kan, puur voor het plezier van het krijgen	Ik stel een relatie niet op proef, door aan te strepen hoeveel ik krijg en dat als maat voor de vriendschap of liefde te zien.
Je geeft zoveel als je kan, om vriendschap of liefde af te kopen.	Ik geef niet meer dan dat ik me materieel of emotioneel kan veroorloven en al evenmin omdat het me een veilig gevoel geeft om te geloven dat ik me voor een ander persoon heb opgeofferd..
Iedereen kan naar believen op mijn generositeit rekenen	Ik  merk het wel als iemand van mij profiteert en ik ben bereid om die andere persoon daar over aan te spreken
Anderen bepalen mijn leven	Ik weet wat ik wil in het leven en heb doelen gesteld in diverse domeinen van mijn leven. Ik stel constructieve kritiek op prijs, maar beslis zelf wat voor mij het beste is.
Ik laat me door anderen de realiteit voorschrijven	Ik ga er van uit dat mijn visie op wat er aan de hand is even correct is als die van mijn partners in een relatie.Ik wil niet dat hij me vertelt: ‘Nietes, zo voel jij dat niet aan”
Ik laat mijn doen en laten bepalen door anderen.	Ik weet wie ik ben. En ik hou niet van partners die me per sé willen veranderen
Ik geloof dat anderen mijn noden moeten kunnen aanvoelen.	Ik verwacht niet van anderen dat ze mijn gedachten kunnen lezen en weten wat er aan de hand is met mij. Ik vertel het hen.
Je verwacht dat anderen automatisch tegemoet zullen komen aan jouw behoeften	Ik verwacht van anderen niet dat ze me op de eerste plaats zullen zetten bij al wat we samen ondernemen. Ik verwacht niet van een partner dat hij me gelukkig maakt, alleen maar door er te zijn.
Ik krijg crisissen zodat iemand voor mij zorgt.	Ik lok geen scènes of medelijden uit om sympathie of steun te krijgen.
Zelfverminking, seksueel en fysiek misbruik, eetstoornis,.	Ik resprecteer mezelf als een persoon die de moeite waard is. Ik geloof dat ik verantwoordelijk ben voor mijn lichaam en grijp in als anderen mijn lichaam niet respecteren. Ik zorg voor mijn lichaam en mijn gezondheid als blijk van respect voor mezelf als persoon.